Powrót ASF do Hiszpanii po trzech dekadach nieobecności stawia pod znakiem zapytania stabilność europejskiego rynku wieprzowiny. Choć choroba dotyczy na razie wyłącznie dzików, rynki reagują z niepokojem. Katalonia znalazła się w centrum uwagi sektora trzody chlewnej.
ASF w Hiszpanii – powrót choroby po trzech dekadach
Afrykański pomór świń przez dziesięciolecia stanowił jedno z najpoważniejszych wyzwań epizootycznych dla hiszpańskiego sektora trzody chlewnej. Proces zwalczania choroby był długotrwały i prowadzony etapowo – już w 1989 r. około 75% terytorium kraju uznawano za wolne od ASF, a w 1995 r. Hiszpania uzyskała oficjalny status państwa wolnego od tej choroby. Po ponad trzech dekadach od zakończenia tego procesu władze ponownie potwierdziły obecność wirusa ASF na terytorium Hiszpanii. Jak poinformowało Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación, pierwsze tegoroczne przypadki ASF wykryto 26 listopada 2025 r. u dwóch padłych dzików (Sus scrofa), odnalezionych w miejscowości Bellaterra, na terenie gminy Cerdanyola del Vallès, w bezpośrednim sąsiedztwie kampusu Universitat Autònoma de Barcelona. Zwłoki zwierząt zlokalizowano w odległości około jednego kilometra od siebie.
Pobrane próbki biologiczne poddano badaniom metodą PCR w laboratorium IRTA-CReSA, a następnie wyniki potwierdzono w Krajowym Laboratorium Referencyjnym w Algete. Przeprowadzone sekcje wykazały wyraźne zmiany anatomopatologiczne charakterystyczne dla ASF. Dalsza analiza molekularna, wykonana 28 listopada 2025 r., potwierdziła obecność wirusa ASF genotypu II.
Regionalizacja i delimitacja stref – działania natychmiastowe
Zgodnie z obowiązującymi przepisami Unii Europejskiej dotyczącymi chorób zakaźnych zwierząt kategorii A, w Katalonii niezwłocznie wdrożono procedury regionalizacji. Obejmują one wyznaczenie obszaru objętego ograniczeniami o promieniu 20 km, wprowadzenie nadzoru weterynaryjnego, kontrolę przemieszczania zwierząt oraz intensyfikację monitoringu biernego i czynnego w populacji dzików oraz stadach świń utrzymywanych w gospodarstwach.
Celem tych działań jest szybkie ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa, utrzymanie stabilności epizootycznej oraz ochrona produkcji trzody chlewnej na poziomie regionalnym i krajowym.
Od dwóch do 27 przypadków
Dynamiczny monitoring populacji dzika przyniósł kolejne potwierdzenia. Do 19 grudnia 2025 r. liczba dodatnich przypadków ASF u dzików wzrosła do 27, wszystkie zlokalizowane na terenie tej samej gminy – Cerdanyola del Vallès. Równolegle przeprowadzono badania setek padłych dzikich zwierząt, których wyniki były ujemne. Potwierdza to ograniczony, lokalny charakter ogniska oraz skuteczność wdrożonych działań nadzorczych.
Wykres 1. Chronologia potwierdzonych przypadków ASF u dzików w Katalonii
Reakcja rynku: ryzyko wstrząsu cenowego w UE
Mimo że ogniska ASF w Katalonii mają obecnie charakter lokalny i dotyczą wyłącznie dzików, sam powrót wirusa do Hiszpanii po ponad 30 latach wzbudził niepokój na rynku. Hiszpania odpowiada za około jedną czwartą unijnej produkcji wieprzowiny i jest kluczowym eksporterem zarówno na rynek wewnętrzny UE, jak i do krajów trzecich. Każde zaburzenie tej równowagi (zwłaszcza ewentualne wykrycie ASF w stadach trzody chlewnej) mogłoby natychmiast przełożyć się na wstrzymanie eksportu z części kraju, nadpodaż mięsa na rynku unijnym oraz gwałtowne spadki cen. W takim scenariuszu presja cenowa szybko dotknęłaby również inne państwa UE, w tym Polskę, poprzez zwiększoną konkurencję eksportową i destabilizację rynku żywca. Rosnąca liczba nowych zachorowań w krótkim czasie sprawia, że rynek traktuje sytuację jako potencjalne źródło poważnych konsekwencji gospodarczych dla całego europejskiego sektora trzody chlewnej.
Sektor trzody chlewnej: wysoki poziom bioasekuracji
Na obecnym etapie kluczowe znaczenie ma fakt, że nie stwierdzono żadnych przypadków ASF w stadach świń utrzymywanych w gospodarstwach. W obszarze objętym ograniczeniami funkcjonują fermy o zróżnicowanym profilu produkcyjnym, które pozostają pod stałym nadzorem weterynaryjnym.
W całym regionie obowiązuje podwyższony reżim bioasekuracyjny, obejmujący m.in. kontrolę ruchu osobowego i transportu, dezynfekcję środków transportu oraz wzmocnioną czujność epizootyczną. Działania te wpisują się w standardy dobrej praktyki hodowlanej i mają charakter prewencyjny.
Zasoby ludzkie i operacyjne w terenie
Realizacja działań kontrolnych i nadzorczych opiera się na współpracy administracji publicznej, służb porządkowych oraz wyspecjalizowanych jednostek operacyjnych. Prace w terenie koncentrują się na monitorowaniu sytuacji epizootycznej, ograniczaniu ryzyka mechanicznego przenoszenia wirusa oraz zabezpieczeniu obszarów objętych restrykcjami.
Przyjęty model działania umożliwia elastyczne reagowanie na zmieniającą się sytuację, bez konieczności każdorazowego rozszerzania zakresu środków administracyjnych.
Głos administracji: spokój i odpowiedzialność
29 listopada 2025 r. minister rolnictwa Luis Planas podkreślił w wystąpieniu skierowanym do obywateli i branży, że:
– ASF nie stanowi zagrożenia dla ludzi ani dla bezpieczeństwa żywności.
Minister zwrócił uwagę, że hiszpański sektor trzody chlewnej charakteryzuje się wysokim poziomem organizacji oraz świadomości epizootycznej, co znajduje odzwierciedlenie w konsekwentnym stosowaniu procedur bioasekuracyjnych i ścisłej współpracy z administracją weterynaryjną. Jednocześnie wskazał na działania mające na celu minimalizację potencjalnych skutków ekonomicznych.
Komitet naukowy i analiza źródła zakażenia
Na początku grudnia Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa i Żywności zaprosiło sześciu uznanych ekspertów do komitetu naukowego ds. doradztwa w sprawie wybuchu afrykańskiego pomoru świń (ASF) w Hiszpanii, którzy będą stałymi członkami komitetu. Są to dwaj eksperci w dziedzinie badań nad zdrowiem zwierząt, dwaj w dziedzinie badań nad dzikimi zwierzętami i dwaj w dziedzinie produkcji zwierzęcej. Zadaniem zespołu jest bieżąca analiza rozwoju sytuacji epizootycznej, ocena skuteczności wdrażanych środków oraz formułowanie rekomendacji o charakterze strategicznym. Prace komitetu mają charakter doradczy i długofalowy, a ich celem jest wsparcie administracji w podejmowaniu decyzji opartych na danych naukowych i doświadczeniach międzynarodowych.
ASF a handel zagraniczny
Hiszpania pozostaje największym producentem wieprzowiny w Unii Europejskiej i jednym z kluczowych eksporterów na rynku światowym. W 2024 r. produkcja mięsa wieprzowego osiągnęła poziom blisko 5 mln ton, a wolumen eksportu przekroczył 2,7 mln ton.
W kontekście ogniska ASF istotne znaczenie dla sektora ma informacja przekazana przez Reuters, zgodnie z którą Japonia dopuściła do obrotu wieprzowinę pochodzącą z obszaru objętego restrykcjami, pod warunkiem że surowiec został przetworzony i schłodzony przed datą potwierdzenia ogniska choroby. Decyzja ta potwierdza znaczenie zasady regionalizacji oraz utrzymania transparentności w handlu międzynarodowym.
Opracowano przez IBIMS Green na podstawie komunikatów Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación oraz Reuters.