Projektowane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stanowi wykonanie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 29 pkt 2 oraz art. 40 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt. Nowa regulacja wpisuje się w reformę krajowego systemu zwalczania chorób zakaźnych zwierząt i ma zapewnić ciągłość obowiązywania dotychczasowych, sprawdzonych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania afrykańskiemu pomorowi świń (ASF), przy jednoczesnym dostosowaniu przepisów do nowych ram prawnych.
Zgodnie z ustawą o zdrowiu zwierząt minister właściwy do spraw rolnictwa może, w drodze rozporządzenia, wprowadzać środki zwalczania chorób zakaźnych na terytorium Polski lub jego części, a także określać zadania i czynności realizowane przez organy Inspekcji Weterynaryjnej oraz urzędowych lekarzy weterynarii. W przypadku gdy z przepisów unijnych wynika obowiązek lub możliwość podejmowania przez państwa członkowskie określonych działań, rozporządzenie krajowe ma precyzować ich zakres, sposób wykonania oraz wynikające z nich nakazy, zakazy i ograniczenia.
Kontynuacja sprawdzonych rozwiązań
Projekt opiera się na założeniach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 kwietnia 2024 r. dotyczącego środków podejmowanych w związku z wystąpieniem ASF. Dotychczasowe regulacje uwzględniały wieloletnie doświadczenia Inspekcji Weterynaryjnej zdobyte w trakcie zwalczania choroby, w tym także w okresie obowiązywania rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/594 ustanawiającego szczególne środki w zakresie zwalczania ASF.
W projektowanym akcie prawnym zasadniczo utrzymano środki obowiązujące dotychczas, co zapewni stabilność systemu bioasekuracji i przewidywalność regulacyjną dla hodowców trzody chlewnej oraz służb weterynaryjnych. Jednocześnie do przepisów włączono rozwiązania wynikające bezpośrednio z prawa unijnego, w tym z rozporządzenia 2023/594, oraz doprecyzowano zakres zadań realizowanych przez właściwe organy Inspekcji Weterynaryjnej.
Wzmocnienie bioasekuracji w gospodarstwach
W toku prekonsultacji projektu Główny Lekarz Weterynarii zgłosił szereg uwag wynikających z praktycznych doświadczeń w zwalczaniu ASF. Część z nich została uwzględniona w projekcie i prowadzi do wzmocnienia obowiązujących środków bioasekuracyjnych.
Nowe przepisy przewidują obowiązek umieszczania mat dezynfekcyjnych bezpośrednio przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń, w których utrzymywane są świnie, tak aby wykluczyć możliwość wejścia lub opuszczenia tych pomieszczeń bez kontaktu obuwia z płynem dezynfekcyjnym. Rozszerzono również wymóg stosowania środków higieny – mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania i dezynfekcji obuwia – na wszystkie osoby wchodzące do pomieszczeń ze zwierzętami, w tym także osoby wykonujące czynności związane z leczeniem zwierząt.
Projekt wprowadza także obowiązek prowadzenia przez posiadaczy świń rejestru osób wykonujących czynności związane z obsługą zwierząt oraz jego bieżącego aktualizowania. Rozszerzono zakaz karmienia świń zielonką lub ziarnem pochodzącymi z obszarów objętych ograniczeniami o obszary przygraniczne innych państw, co ma ograniczyć ryzyko transgranicznego przenoszenia wirusa. Wymóg dezynfekcji objął ponadto środki transportu wyposażone w gąsienice, coraz częściej wykorzystywane w gospodarstwach rolnych.
Regulacje dotyczące przemieszczania zwierząt i produktów
Projektowane rozporządzenie precyzuje także zasady przemieszczania świń, produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, mięsa i produktów mięsnych oraz materiału biologicznego na terytorium kraju. Wprowadzono rozwiązania umożliwiające stosowanie odstępstw przewidzianych w art. 24 ust. 3 rozporządzenia 2023/594. W szczególnych przypadkach powiatowy lekarz weterynarii będzie mógł wyrazić zgodę na przemieszczenie świń z obszarów objętych ograniczeniami II, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów bioasekuracyjnych i formalnych.
Rozwiązanie to ma charakter praktyczny i odpowiada na potrzeby sektora, umożliwiając elastyczne reagowanie w sytuacjach, gdy spełnienie wszystkich standardowych warunków przemieszczania nie jest możliwe, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa epizootycznego.
Brak nowych obciążeń dla sektora
Wprowadzane regulacje są w zdecydowanej większości tożsame z obecnie obowiązującymi wymaganiami. Oznacza to, że wejście w życie nowego rozporządzenia nie spowoduje dodatkowych obciążeń dla producentów trzody chlewnej, lekarzy weterynarii ani organów Inspekcji Weterynaryjnej. Celem projektodawcy jest przede wszystkim utrzymanie ciągłości obowiązujących zasad oraz zapewnienie stabilnych ram prawnych po wejściu w życie nowej ustawy o zdrowiu zwierząt.
Konieczność wydania nowego aktu wykonawczego wynika bezpośrednio z wejścia w życie ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, która uchyla dotychczasowe przepisy upoważniające stanowiące podstawę prawną rozporządzenia z 2024 r. Nowa regulacja ma więc charakter dostosowawczy, porządkujący i zapewniający spójność systemu prawnego.
Projektowane rozporządzenie ma wejść w życie 18 marca 2026 r., równolegle z wejściem w życie ustawy o zdrowiu zwierząt. Przyjęcie tego terminu gwarantuje zachowanie ciągłości obowiązywania środków zwalczania ASF i pozwala uniknąć jakichkolwiek luk regulacyjnych w obszarze bezpieczeństwa epizootycznego kraju.
Opracowano przez IBIMS Green na podstawie informacji z MRiRW.