Umowa pomiędzy Unią Europejska a krajami Mercosur wzmocni europejski sektor przemysłowy i przetwórczy, ale jednocześnie znacznie osłabi europejską produkcję rolno-spożywczą i sektor wydobywczy – wynika z analizy ekspertów banku Credit Agricole, w którym oceniono korzyści i straty, jakie przyniesie podpisane w połowie stycznia porozumienie. Ich opinia potwierdza wcześniejsze obawy dotyczące wpływu, jaki porozumienie będzie miało na europejskie, w tym polskie rolnictwo. Eksperci zauważają, że w długim okresie umowa może być korzystna dla państw EU, które posiadają silny przemysł, ponieważ otworzy południowo-amerykańskie rynki na dobra wytwarzane na Starym Kontynencie. Po części z porozumienia skorzystają także niektóre branże w Polsce.
Kto skorzysta na zbliżeniu kontynentów?
Autorzy analizy (wykorzystując opracowane przez OECD tablice przepływów międzygałęziowych dotyczące 2022 r.) oszacowali w jakim stopniu wynikający z umowy z Mercosur wzrost zagranicznego popytu na dobra produkowane w Europie przełoży się na wzrost zapotrzebowania na dobra pośrednie wytwarzane w Polsce.
– Szacujemy, że realizacja umowy UE-Mercosur może przyczynić się do ograniczonego wzrostu produkcji w krajowym przetwórstwie. Najsilniejszych efektów można oczekiwać w branżach surowcowo-metalurgicznych. Produkcja w kategorii „produkcja metali nieżelaznych, w tym metali szlachetnych” mogłaby wzrosnąć o ok. 0,40%, natomiast w „wydobyciu rud metali” o ok. 0,29%. Wyraźny impuls popytowy dotyczy również produkcji surówki, żelaza, stali oraz wyrobów hutniczych, gdzie wzrost produkcji szacowany jest na ok. 0,29%. Istotne wzrosty będą również widoczne w sektorze motoryzacyjnym – produkcja w kategorii pojazdy samochodowe, przyczepy i naczepy mogłaby zwiększyć się o ok. 0,22%. Kolejne znaczące oddziaływania dotyczą produkcji chemikaliów i wyrobów chemicznych (0,20%) oraz produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych (0,18%). Mniejsze, lecz nadal dodatnie, efekty obserwowane są w produkcji urządzeń elektrycznych (0,13%), produkcji metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń (0,13%) oraz w „produkcji maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowanej” (0,12%). W pozostałych gałęziach polskiego przetwórstwa przemysłowego wzrost produkcji wynikający z pośrednich efektów umowy byłby ograniczony i nie przekraczałby 0,1%. – czytamy w analizie Credit Agricole.
Według autorów analizy, na porozumieniu pomiędzy Unią Europejską a krajami Mercosur skorzystać ma między innymi europejska, w tym polska branża przetwórcza. Przy czym umowa w polskim przetwórstwie przemysłowym może w długim okresie przyczynić się do wzrostu produkcji o ok. 0,11%, przy jednoczesnym zwiększeniu wartości dodanej w tym sektorze o około 0,07%. Należy jednak podkreślić, że będą to efekty długookresowe i prognozowany wzrost będzie postępował stopniowo.
Niskie zyski i poważne zagrożenie dla rolnictwa
Umowa pomiędzy Unią Europejską i krajami Mercosur zdecydowanie uderzy jednak branżę rolną i spożywczą na Starym Kontynencie, w tym w Polsce. Zdecydowanie negatywne efekty dla rodzimego rolnictwa wynikają z różnic między innymi w rozwoju gospodarczym, które wpływają na cenę produktów oraz licznych regulacji oddziałujących na efektywność produkcji rolnej w UE, a niewystępujących w krajach Mercosur.
– W przypadku tego sektora wpływ umowy będzie w dużym stopniu asymetryczny. Zyskają na niej kraje, które są importerami żywności netto, a na ogół stracą jej eksporterzy netto. Polska może najsilniej odczuć negatywne skutki umowy w przypadku rynków drobiu, wołowiny, cukru oraz miodu. Jednocześnie korzyści dla polskiego sektora rolno-spożywczego wynikające z większych możliwości eksportu do krajów Mercosur, w szczególności napojów alkoholowych oraz słodyczy, będą naszym zdaniem ograniczone – napisano w analizie przygotowanej przez Credit Agricole.
Reasumując, w rodzimej branży rolno-spożywczej negatywne efekty porozumienia mogą być o wiele bardziej dotkliwe, niż związane z nim długotrwałe zyski między innymi dla europejskiego przemysłu.
Zróżnicowane warunki produkcji w EU i Mercosur
Aktualnie większość unijnego eksportu do państw Mercosur stanowią towary przemysłowe, chemiczne i pojazdy. Z Ameryki Południowej do Europy trafiają natomiast przede wszystkim produkty mineralne oraz spożywcze. Aktualna wymiana handlowa charakteryzuje się więc wysokim poziomem specjalizacji, który tylko zostanie umocniony poprzez wynikające z umowy zniesienie ceł na ponad 90% produktów. Liberalizacja handlu ma być jednak stopniowa i w przypadku większości towarów będzie rozłożona na 10 lat. Wyjątkiem są samochody elektryczne i hybrydowe, w których przypadku okres przejściowy ma wynieść aż 18 lat. Zgodnie z danymi zaprezentowanymi w raporcie Dyrekcji Generalnej ds. Handlu Komisji Europejskiej eksport EU do krajów Mercosur w długim okresie może wzrosnąć łącznie do około 39% i przyczynić się do kierunku wzrostu PKB EU o 0,05%.
Reasumując, ze względu na obecne wysokie cła nakładane na unijne produkty przemysłowe przez kraje Mercosur umowa będzie korzystna między innymi dla producentów pojazdów, maszyn i sprzętu elektrycznego oraz otworzy południowo-amerykańskie rynki na dobra przemysłowe produkowane w Europie. Jednocześnie porozumienie mocno uderzy w europejską, w tym polską, branżę rolno-spożywczą, która będzie zmagać się z napływem tańszych produktów z Ameryki Południowej, które często wytwarzane są bez obostrzeń i regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej.
Odroczona ratyfikacja umowy
Umowa pomiędzy Unią Europejską a krajami Mercosur została podpisana w połowie stycznia, po kilkudziesięciu latach negocjacji. Kilka dni później Parlament Europejski zdecydował jednak o wstrzymaniu dalszych prac ratyfikacyjnych oraz skierowaniu umowy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który ma ocenić zgodność porozumienia z prawem unijnym. Oznacza to, że nie wiemy dziś, czy i kiedy umowa UE-Mercosur w praktyce wejdzie w życie. Opiniowanie jej przez TSUE może zająć wiele miesięcy, a w skrajnym przypadku nawet do dwóch lat.
Tabela 1. Porównanie wartości handlu (mln ton)
| Partner handlowy | Kierunek handlu | Żywność i zwierzęta żywe | Mięso i przetwory mięsne | Mięso wołowe (świeże, chłodzone lub mrożone) | Mięso wieprzowe (świeże, chłodzone lub mrożone) | Handel ogółem |
| MERCOSUR* | Import do UE | 24 292,18 | 402,21 | 149,53 | 0,00 | 87 971,29 |
| MERCOSUR* | Eksport z UE | 978,94 | 4,85 | 0,01 | 0,43 | 14 075,26 |
| Kraje spoza UE (Extra-EU27) | Import do UE | 110 280,16 | 1 390,29 | 273,40 | 68,30 | 1 487 417,86 |
| Kraje spoza UE (Extra-EU27) | Eksport z UE | 106 348,41 | 6 631,86 | 479,50 | 2 010,40 | 658 919,68 |
* MERCOSUR: Argentyna, Brazylia, Paragwaj, Urugwaj
Wniosek: liberalizacja handlu bardziej obniża bariery po stronie Mercosur, co sprzyja eksportowi UE.
Opracowano przez IBIMS Green na podstawie informacji zawartych w tygodniku ekonomicznych Credit Agricole oraz danych EUROSTAT.